LEKCJA DO DYSPOZYCJI WYCHOWAWCY KL. IIh

 

opracowanie : A. WITCZAK - PAŁKA                                       16. 12. 2004r.

 

Lekcja przeprowadzona w obecności uczniów kl. I g

 

Temat : Polskie tradycje Bożego Narodzenia.

 

Główne cele lekcji :

                               

                                   -     uświadomienie potrzeby kultywowania polskich tradycji,

                                          zgodnie z myślą Glogera ''Obce rzeczy dobrze wiedzieć jest ,

                                         swoje - obowiązek''

 

                                    -  integracja zespołów klasowych,

 

Cele operacyjne :

                               uczeń:

                                          - wie, że dzielenie się opłatkiem jest odrębną polską tradycją,

 

                                          - wymienia tytuły znanych polskich kolęd, potrafi je zaśpiewać

 

                                          - charakteryzuje potrawy wigilijne,

 

                                          - podaje tytuł i autora tekstu, w którym znajdujemy opis

                                             wieczerzy wigilijnej (S. Reymont ''Chłopi''),

 

                                          - nazywa kraj, z którego pochodzi polski zwyczaj ubierania

                                            choinki,

 

                                          - podaje nazwę wcześniejszych od choinki wigilijnych

                                             przybrań.

 

Metody pracy :

 

                             - oglądowa,

                             - podająca,

                             - ćwiczeń praktycznych,

                             - elementy dramy

 

Formy pracy :

                           - zbiorowa,

                           - indywidualna,

                           - grupowa,

                           - jednostkowa.

  

                                                

 

 

SCENARIUSZ LEKCJI DO DYSPOZYCJI WYCHOWAWCY    KL. II h      16.12.2004r.

 

opracowanie : AGNIESZKA WITCZAK - PAŁKA

 

 

1. Powitanie - zaśpiewanie pastorałki " A wczora z wieczora''.

 

A wczora z wieczora

z niebieskiego dwora

przyszła nam nowina

Panna rodzi Syna.

 

Boga prawdziwego

nieogarninego

za wyrokiem boskim

w Betlejem żydowskim.

 

Pastuszkowie mali

w polu wtenczas spali,

''gdy anioł z północy

światłość z nieba toczy.

 

2.Uświadomienie celu spotkania - tradycje Bożego Narodzenia w Polsce .

 

    ''Obce rzeczy wiedzieć dobrze jest, swoje obowiązek.'' (Gloger) - myśl przewodnia lekcji.

 

3.OPŁATEK

 

   (1) Najważniejszym elementem wigilijnej wieczerzy jest dzielenie się opłatkiem. W Polsce zwyczaj odrębny i jedyny.Znaczenie opłatka w polskiej tradycji wigilijnej najlepiej chyba objaśnił XIX wieczny poeta Kajetan Kraszewski .  (MARYSIA PŁATEK)

 

 Do siego roku życząc panu bratu

Kiedy w rozłące pędzim dni ostatek

(Choć dziś ten zwyczaj obojętny światu)

szlę ci opłatek.

 

Dla nas on zawsze świętość wyobraża

Pamiątkę łaski udzielonej z nieba

A oprócz skarbu branego z ołtarza

Własny kęs chleba.

 

Ojców to naszych obyczaj prastary

Rodzinnej niwy maluje ostatek

Symbol braterstwa, miłości i wiary

Święty opłatek.

( MICHAŁ PODLASIAK)

 

 ( 2 ) Historia naszego narodu w ostatnich 200 latach na ogół tragiczna sprawiła, że różne wyroki i ukazy wysyłały Polaków na Sybir, do obozów koncentracyjnych, na emigrację, ale zawsze i wszędzie w noc wigilijną spotykali się, żeby okazać sobie bliskość i wzajemną miłość,żeby przełamać się opłatkiem. (MARYSIA PŁATEK)

 

    Łamię się z wami dziś opłatkiem białym,

    Wy wszyscy moi dalecy czy bliscy,

    Wy, co z błędnej gwiazdy ideałem,

    Poświecie się rozproszyli całym,

    Wy , co pijecie z rzek lodowych zdroi

   Ducha nie dając pod troski nawałem ,

   Z wami się łamię dziś opłatkiem białym.

        

(MICHAŁ PODLASIAK)

 

 

 

 

         (3) Zawsze i wszędzie Polacy przypominali sobie. (MARYSIA PŁATEK)

 

  Pamiętaj , będą ludzie smutni, opuszczeni,

 niepotrzebni nikomu-

i nikt z nimi słowa nie zamieni

nie zaprosi do swego domu.

Weź do ręki biały opłatek,

choćbyś nawet nie miał go z kim dzielić

i życz szczęścia całemu światu

niech się wszystkie serca rozweselą.

( PAULINA FILIPCZAK)

 

  (4) '' Za tymi bielszymi od snu życzeniami , gdy się w izbie uciszy, gdy słychać będzie tylko,jak w kątach oddychają zasypiając cztery snopy zboża , jak utulone z pierwszego radosnego płaczu wtula się w sienny sen nowo narodzone wychodzi się do stajni. I do wiader z wodą kruszy się bydlętom opłatkową kolędę. Z czerwonego opłatka wyzgrzeblonym , wyszczotkowanym do talarów koniom, żeby były narowiste ,śmiglejsze od myśli.Z żółtego opłatka  co tylko ocielonym krowom i ssącym je cielętom.Żeby ich mleko było gęste jak podbiał, maślane jak majowa łąka w mleczach.Z błękitnego opłatka kruszy się koldę owcom i pozostałym bydlętom. Żeby się wełniły jak wiosenne niebiosa

w pierzastych obłokach.''   (KAROLINA SOBCZYŃSKA,DOROTA JÓZEFIAK)

 

 

 

 

4.KOLĘDY

 

   (1) Do najpiękniejszych zwyczajów  bożonarodzeniowych należy śpiewanie kolęd.

         Wszyscy je lubimy , znamy. Czy możecie podać tytuły znanych wam kolęd?

.............................................................................................................................................

       Od pierwszej polskiej kolędy , znanej z rękopisu z 1424 roku , zaczynającej się od słów:''Zdrow bądź , krolu anielski'', poprzez ''Przybieżeli do Betlejem z 1631 roku , do naszych czasów kolędy przeszły wiele zmian literackich. (MALWINA DZIERAN)

 

 (2) Złotym wiekiem polskiej kolędy były wieki XVII i XVIII . W tym czasie polska twórczość kolędnicza wzniosła się na najwyższe szczyty i w tym też czasie polska kolęda, mająca źródła w Czechach, uległa całkowitemu spolonizowaniu przez wprowadzenie rodzimych melodii, scen pasterskich i lokalnego kolorytu. Jednocześnie zaczęła wywierać ogromny wpływ na kraje kościoła wschodniego, głównie na Ukrainie i Białorusi. Polskie kolędy dotarły tam wraz ze swoimi melodiami. Oto 2 przykłady ''W żłobie leży'' i ''Przybieżeli...''

                                                                 (IZA JÓZEFIAK)

    W Jasłach leżyt chtóż pospieszył

 

spiwaty maleńkomu

 

Isu Chrystu

 

   Bohu istu

 

Nowonarozdennomu

 

 

Pribihajut do wertepy pastyrii

 

 i z soboju nesut dary w ofirii

 

stawa wo wiszich Bohu

 

stawa wo wiszich Bohu

 

i mir wsim na zemli

 

(3) Na każdym niemal etapie polskiej historii pisano do starych kolęd nowe słowa o treści patriotycznej albo powstawały nowekolędy, jak np. ta śpiewana przez Szare Szeregi w czasie II wojny światowej. (JAREK GRABIŃSKI)

 

    Gdy pierwsza gwiazdka da nam znak,

    że iść już trzeba w gwiezdny szlak

    pójdziemy, gdzie da Bóg

    tam, gdzie powiedzie szary trop

    gdzie gwiazd migoce złoy snop

    i Mlecznej Drogi próg.

 

 Staniemyw raju na wprost drzwi

gdzie Betlejemska Gwiazda lśni

w szeregach szara brać

u żłóbka pełnić trudną straż

będziemy śpiewać ci i grać

o Panie Jezu nasz. 

 

5.POTRAWY WIGILIJNE

 

 (1) Jadłospis wigilinych potraw był i jest tak przemyślany, żeby uwzględniał to, co urodzi ziemia, las,  woda w ciągu całego roku. Z lasu pochodziły orzechy , grzyby, miód ; z pola kasze, rośliny oleiste zboża , jarzyny, owoce ; z rzek, jezior i stawów - ryby.( DAGMARA KATUSZEWSKA)

 

(2) Wielowiekową tradycję postnej wieczerzy wigilijnej przyrządzonej ze wszystkich głównych płodów ziemi, podtrzymywał zawsze lud. Czytamy o tym w ''Chłopach'' Stanisława Reymonta.

      (MATEUSZ NALBERT)

  

     ''Uroczysta cichość zaległa izbę. Boryna się przeżegnał i podzielił opłatek pomiędzy wszystkich,pojedli go ze czcią, kieby ten chleb Pański.

     - Chrystus się w onej godzinie narodził , to niech każde stworzenie krzepi się tym chlebem świętym!- powiedział Rocho.

     A chociaż głodni byli, boć to dzień cały o suchym chlebie, a pojadali wolno i godnie.

      Najpierw był buraczany kwas, gotowany na grzybach z ziemniakami całemi, a potem

      przyszły śledzie w mące obmaczane i smażone  w oleju konopnym, później zaś

      pszenne kluski z makiem, a potem szła kapusta z grzybami, olejem równie

      obmaszczona  . A na ostatek podała Jagusia przysmak prawdziwy, bo racuszki z

       gryczanej mąki z miodem zatarte i w makowym oleju uprażone, a przegryzali to wszystko prostym chlebem, bo placka ni strucli, że z mlekiem były, nie godziło się jeść tego dnia.''

                                                                                                   (Karolina BRUŹDZIAK)

 

(3) ''CZYM CHATA BOGATA, TYM RADA'' - częstowanie orzechami P. SOBCZYŃSKA, M. ZDUNIAK

 

 

''Choineczka mała w izbie zapachniała.

Srebrnym szkiełkiem, świecidełkiem

 do dzieci mrugała.

 

Patrzcie, ile cacek, pięć złoconych kaczek,

ptaszki,fraszki,małe ważki, z piernika cudaczek.''

 

6. CHOINKA

 

 (1) Jedną znajmłodszych tradycji wigilijnychjest strojenie choinki. Gloger w swojej ''Encyklopedii Staroplskiej'' pisze:''Za tak zwanych czasów pruskich, tj. w latach 1795-1806 przyjęto w Warszawie od Niemców  w Wigilię Bożego Narodzenia ubierania dla dzieci sosenki lub jodełki orzechami, cukierkami, jabłuszkami i mnóstwem świeczek woskowych''.

W Polsce na Mazurach na przykład , zwyczaj ubierania choinki przyjął dopierookoło1910 roku, a w górskich wioskach pojawiła się choinka w latach 20. i 30. XIX wieku. (Ż. PARZĘCZEWSKA, S. GARBOWSKA)                                       

 

(2) Choinka wyparła wcześniejsze wigilijne przybrania w formie zawieszonego u pułapu wierzcholka sosny , zwanego w zależności od regionu jutką, jeglijką, sadem,wiechą, a najbardziej znana nazwa to podbłaźniczka. Miała ona chronić dom i jego mieszkanców od złych mocy ,obezwładniać rzucone wyroki.(W. WIERUCKA)

 

(3) Pierwsze choinki ozdabiane były jabłkami , orzechami, własnoręcznie wykonanymi zabawkami. Chcielibyśmy zachęcić was do wykonywania tego typu ozdób. (L. KUCHARSKA)

 

   ROZDANIE UPOMINKÓW - A. ZIENTALAK. M. JANCZAK , T TOMCZYŃSKI

 

 

 

7. KONKURS ŚPIEWANIA KOLĘD .

 

    Utworzenie zespołów z ''rozsypanych '' tytułów znanych kolęd (każdy uczeń losuje jeden wyraz),następnie wykonanie kolędy i ocena jury. (nagroda - gwiazdkowe odznaczenia )

 

  Kolędy biorące udział w konkursie :

 

''Gdy się Chrystus rodzi''

 

 ''Cicha noc, święta noc''

 

''Dzisiaj w Betlejem wesoła nowina''

 

''Pójdźmy wszyscy do stajenki''

 

''Wśród nocnej ciszy''

 

''Lulajże Jezuniu, moja perełko''

  

 

  

8.REKAPITULACJA - ODPOWIEDZI NA PYTANIA :

 

   1. Który zwyczaj Bożego Narodzenia jest jedyny dla Polski?

   

   2. Czym charakteryzują się potrawy wigilijne w Polsce?

 

  3. W jakim dziele  i czyjego autora możemy odnaleźć opis wigiljnej wieczerzy?

 

 4. Z jakiego kraju pochodzi zwyczaj ubierania choinki w Polsce?

 

 5. Jakie nazwy nosiły wcześniejsze od choinki świąteczne przybrania ?                 

 

9. PODZIĘKOWANIE.

 

        ''Za kolędę dziękujemy . Zdrowia szczęścia winszujemy. Na ten Nowy Rok.''